Shvits zoti: tavsifi, sut miqdori va boqish
Qisqacha: shvits zoti (qoʻngʻir shvits, braun shvits) - Shveytsariyadan chiqqan qoʻngʻir rangli sut va sut-goʻsht yoʻnalishidagi qoramol. Sigir 550-680 kg, buqa 800-1 100 kg keladi. Sut - Rossiyada 5,9 t, Shveytsariyada 7,3 t, AQShda 10,5 t, yogʻliligi taxminan 4 %, oqsil 3,3-3,5 %. Zot issiqni golshteyndan yaxshiroq koʻtaradi, suti pishloq uchun yaxshi. Oʻzbekistonda shvits qoramoli bosh sonining taxminan 16 % i, Qozogʻistonda uning asosida olatov zoti yetishtirilgan.

| Zot pasporti | |
|---|---|
| Kelib chiqishi | Shveytsariya, Shvits, Sug, Sankt-Gallen va qoʻshni kantonlar; AQShda - 1869-yildan |
| Boshqa nomlari | qoʻngʻir shvits, braun shvits (Brown Swiss), braunfi (Braunvieh) |
| Rangi | ochdan toʻqgacha qoʻngʻir; burun atrofida och halqa, burun va tuyoqlar toʻq |
| Yoʻnalishi | sut (Brown Swiss) va sut-goʻsht (Original Braunvieh) |
| Sigir | 550-680 kg |
| Buqa | 800-1 100 kg |
| Tugʻilgandagi buzoq | 33-40 kg |
| Laktatsiyadagi sut | Rossiya - 5,9 t; Shveytsariya - 7,3 t (2025); AQSh - 305 kunda 10,5 t |
| Yogʻlilik / oqsil | 4,0-4,1 % / 3,3-3,5 % |
| BB kappa-kazein | sigirlarning 65-80 % ida - sut yaxshi iviydi va pishloq koʻproq chiqadi |
| Boʻrdoqidagi buqachalar | kuniga 1 000-1 200 g, Germaniyada - 1 400 g dan ortiq |
| Soʻyim chiqishi | 55-60 % |
| Issiq | golshteyndan yaxshiroq koʻtaradi |
| Oʻzbekistonda | qoramol bosh sonining taxminan 16 % i (agro.uz, 2023) |
| Qozogʻistonda | olatov zotining asosi; nasldor shvitslar - taxminan 900 bosh (2023) |
ORVIA omuxta yemi
Shvits qanday zot?
Shvits - Shveytsariya Alp togʻlaridan chiqqan zot, Shvits kantoni nomi bilan atalgan. Ikki tipi bor: Amerika seleksiyasidagi sut tipi Brown Swiss va yengilroq sut-goʻsht tipi Original Braunvieh. AQShga shvits sigirlari 1869-yilda keltirilgan, hozir dunyoda zotning taxminan 4 mln boshi bor.

Shvits sigir qancha sut beradi?
Mamlakat va boqishga qarab bir laktatsiyada 5 t dan 10,5 t gacha. Suti yogʻli va oqsilga boy.
| Qayerda | Laktatsiyadagi sut | Yogʻlilik | Oqsil |
|---|---|---|---|
| AQSh (305 kun) | 10 544 kg | 4,12 % | 3,36 % |
| Shveytsariya, Brown Swiss, 2025 | 7 297 kg | 4,03 % | 3,47 % |
| Shveytsariya, Original Braunvieh, 2025 | 5 957 kg | 3,93 % | 3,34 % |
| Rossiya | 5 919 kg | 4,06 % | 3,34 % |
| Qozogʻiston, shvits buqalarining qizlari | 5 249 kg | 4,11 % | 3,28 % |
Shvits sigir va buqa qancha vazn tortadi?
Sigir 550-680 kg, Germaniyada - 600 kg dan ortiq, buqa 800-1 100 kg. Buzoq 33-40 kg vazn bilan tugʻiladi. Boʻrdoqidagi buqachalar kuniga 1 000-1 200 g vazn oladi, soʻyim chiqishi - 55-60 %.
Shvits zotining afzalliklari va kamchiliklari
Afzalliklari:
- issiqni golshteyndan yaxshiroq koʻtaradi;
- yogʻli va oqsilga boy sut, sigirlarning 65-80 % ida pishloq uchun foydali BB kappa-kazein;
- mustahkam oyoqlar va xotirjam feʼl;
- buqachalardan goʻsht - boʻrdoqida kuniga 1 200-1 400 g gacha vazn.
Kamchiliklari:
- suti golshteynlardan kam: AQShda 10,5 t ga qarshi 12,7 t;
- sut berish tezligi golshteyn-friz zotidan sekinroq;
- Qozogʻistonda nasldor mol kam - taxminan 900 bosh.
Shvits zoti issiqni qanday koʻtaradi?
Golshteyndan yaxshiroq. Ukrainadagi tajribada 2018-yil yozida shvits sigirlarida tana harorati 1,3 %, golshteynlarda 3,4 % ga koʻtarilgan, sut 0,4-1,4 % ga qarshi 1,2-3,6 % kamaygan. Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi vazirligi shvits zotini Andijon, Namangan, Fargʻona, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari uchun tavsiya etadi. Zot togʻlarda ham boqiladi - 1 500-2 000 m balandlikdagi yaylovlarda.
Qozogʻiston va Oʻzbekistonda shvits zoti
- Oʻzbekiston. Shvits qoramoli - qoramol bosh sonining taxminan 16 % i (agro.uz, 2023), u Fargʻona vodiysi, Qashqadaryo va Surxondaryo uchun tavsiya etiladi.
- Qozogʻiston. 1929-1940-yillarda Qozogʻistonga 4 300, Qirgʻizistonga 4 500 bosh shvits sigiri keltirilgan. Ular asosida olatov zoti, keyinroq «Aq-Iris» tipi (olatov × Amerika seleksiyasidagi shvits) yetishtirilgan. 2023-yil 1-yanvar holatiga nasldor shvitslar - taxminan 900 bosh.
Shvits sigirni nima bilan boqish kerak?
Boshqa sut zotlari kabi - sutga qarab: dagʻal yemlar xohlagancha, omuxta yem laktatsiyaning birinchi 100 kunida 1 litr sutga 350-400 g, laktatsiya oxirida - 150-300 g.
| Kunlik sut | Kunlik omuxta yem, birinchi 100 kun |
|---|---|
| 15 l | 5,3-6 kg |
| 20 l | 7-8 kg |
| 25 l | 8,8-10 kg |
Issiqda yem salqin soatlarda beriladi, suv - xohlagancha, soyada. Davrlar boʻyicha meʼyorlar - «Sogʻin sigir ratsioni» maqolasida. Boʻrdoqidagi buqachalar tirik vaznga qarab boqiladi - kuniga 2,5-4,5 kg omuxta yem, ORVIA Boʻrdoqi (КК 65).
Shvits yoki golshteyn - qaysi birini tanlash kerak?
Golshteyn koʻproq sut beradi, shvitsning suti yogʻliroq va oqsilga boyroq, u issiqni yaxshiroq koʻtaradi va buqachalaridan goʻsht beradi. Molxonada sovutish boʻlmagan issiq Oʻzbekiston janubi uchun shvits ishonchliroq. Barcha zotlarni taqqoslash - «Sutli sigir zotlari», golshteyn haqida - «Golshteyn zoti» maqolalarida.
Xulosa
Shvits - Shveytsariyadan chiqqan qoʻngʻir sut va sut-goʻsht zoti: yogʻliligi taxminan 4 % va oqsili 3,5 % gacha boʻlgan 5-10,5 t sut, issiqni golshteyndan yaxshiroq koʻtaradi, buqachalaridan goʻsht beradi. Sutga qarab boqiladi: laktatsiyaning birinchi 100 kuni uchun ORVIA Razdoy (КК 62) moʻljallangan - protein 18,5 %, almashinuv energiyasi 11,8 MJ/kg, 1 litr sutga 350-400 g. Podangiz uchun yemni kalkulyatorda hisoblang yoki bizga yozing - zavod narxini yuboramiz.
Qadoqlash - 25 va 40 kg li qoplar, 1 tonnalik big-beglar. Oʻzbekistonga 20 tonnadan mashina va 68 tonnadan vagon bilan Toshkentdan 15 km uzoqlikdagi Sariogʻochgacha yetkazamiz. Zavod narxi - «Narx» deb yozing, prays-varaqni Telegram yoki WhatsApp orqali yuboramiz.
Manbalar: Brown Swiss Association (AQSh); Council on Dairy Cattle Breeding; Braunvieh Schweiz; Oklahoma State University; Lactanet (Kanada); FAO; Mylostyvyi va boshq., 2021; Torexanov A. va boshq. (2025); DairyNews.today. Omuxta yem meʼyorlari - ORVIA texnologi va kalkulyatori.
